To brzmi jak zdarta płyta winylowa, najstarszy i najbardziej trzeszczący motyw w scenariuszu kina postapokaliptycznego: to ludzie są bardziej przerażający niż rozkładające się potwory.
Każda legenda gatunku, od Nocy żywych trupów po niekończącą się sagę The Walking Dead, w pewnym momencie odkopuje ten koncept. W końcu wyobrażenie sobie, jak ocaleni z upadku cywilizacji zachowują się wobec siebie nawzajem, budzi taką samą grozę, jak wizja dekapitacji nieumarłych. Dlatego też robi wrażenie, gdy film o zombie znajduje nowy kąt widzenia na tak wyeksploatowany temat. 28 Years Later: The Bone Temple, który właśnie wszedł do kin, robi to dokładnie. Co ciekawe, tym razem za kamerą nie stoi Danny Boyle, który w 2002 roku zmienił estetykę gatunku, każąc zombie biegać sprintem. Teraz stery przejęła Nia DaCosta i muszę przyznać, że jej oko do kadrowania wnosi nową, duszną jakość. Zamiast czystej kinetyki mamy tu atmosferę gęstą jak powietrze przed burzą w Chennai.
Usiadłem w kinie, w tym samym fotelu co zwykle, udało się kupić bilet po raz kolejny. Sala przypominała mi trochę ciemnię fotograficzną, żarzyły się nieco lampy na ścianach. Czułem się wygodnie, byłem zrelaksowany, obrazy rzucane na ekran szybko zburzyły mi ten spokój, wprowadzając dysonans.
Na ekranie dominowała faktura krwi i brudu. Sceny obdzierania ze skóry, gonitwy, mechaniczne zabijanie. Wszystko to rodziło we mnie pytania o kompozycję tego świata: po co to wszystko? Dlaczego tak brutalnie? Patrzyłem na grupę młodych ludzi pod dowództwem niejakiego Jimmiego (w tej roli magnetyczny Jack O’Connell). Obserwowałem ich z taką samą uwagą, szukając w ich oczach sensu, jednak znalazłem tylko pustkę. Każdy kolejny naśladowca Jimmiego był jak kiepska odbitka ksero, pozbawiony pytań, wyprany z indywidualizmu. Szef był dla nich wyrocznią, bogiem, jedynym punktem odniesienia w kadrze.
Kluczowy moment, ten ostateczny złoty „podział” fabuły, następuje w rozmowie z Doktorem. Ralph Fiennes gra tu postać, która widzi więcej – dostrzega pęknięcia w psychice Jimmiego. Jimmie otworzył się przed Doktorem i wylał całe swoje dzieciństwo, opowiedział o wychowaniu przy kościele, odsłaniając traumę chłopca, który nigdy nie dorósł, a jedynie urósł w siłę. Doktor, niczym wytrawny szachista, chwycił tę narrację i obrócił ją przeciwko niemu. Sprytnie wykorzystał obłęd Jimmiego: skoro pragniesz być „synem” ciemności, diabelskim pomiotem, musisz przecież umrzeć, by narodzić się na nowo. Musisz, zgodnie z pismem, dopełnić dzieła ojca poprzez ofiarę.
Jimmy wcale nie garnął się na ten krzyż. To była mistrzowska manipulacja. Ludzie podążają za nim bezmyślnie, nie widząc, że to światło jest sztuczne i parzy, a ich idol to zagubione dziecko.
W tym szarym, pozbawionym kontrastu świecie pełnym trupów, Doktor i jego nauka wydawali się jedynym właściwym balansem bieli. To była nadzieja, nikłe światełko w tunelu. Produkty, które można wykorzystać dla Samsona, by go uleczyć, symbolizowały wyjście z mroku. Nauka, a nie zaprzeczanie jej, staje się drogą ucieczki przed fałszywymi bogami. Spike to my, widzowie. Każdy ciągnie nas w swoją stronę, próbując sprzedać swoją narrację, jak politycy wciskający nam swoje wizje między wierszami codzienności. W świecie filmu, poza nauką, jest tylko lęk i strach. Wyciągnięcie ręki z pomocą kończy się kopniakiem. Brak zaufania jest nową walutą.
Czy to nie brzmi znajomo? Skoro wszyscy dookoła chorują, biegają otępiale i gryzą, dlaczego nie dołączyć do większości? Dać się ugryźć jest łatwo – to jak puszczenie migawki w trybie „auto”. O wiele trudniej jest przełączyć się na „manual”, walczyć o przetrwanie, o wiedzę. To kalka naszego życia. Często wydaje nam się, że jesteśmy w błędzie, bo tych „zarażonych” dookoła jest więcej. A gdy niebezpieczeństwo mija, ci ludzie wciąż przechodzą obok nas, udając, że nic się nie stało. Jednak gdzieś głęboko, wspomnienie tego, co zrobili, będzie tkwiło i uwierało.
Bycie takim samym jak wódz, naśladowanie go, ten sam ubiór, ta sama bezrefleksyjna cześć. Widzę w tym tyle samo sensu, co w słuchaniu playlist generowanych przez algorytmy zamiast sięgnięcia po progresywnego rocka z duszą i zmianami metrum. Tyle Grażyn i Januszów wokół nas, bezmyślnych kopii. Czy to różni się od wizji na ekranie? Nie sądzę.
Wizualnie i dźwiękowo film ma momenty, które wbijają w fotel. DaCosta świetnie czuje rytm, a scena z muzyką Iron Maiden w tytułowej „Świątyni Kości” to absolutny majstersztyk – to coś więcej niż tylko obraz w ciemnym kinie. Tak jak Stranger Things przywróciło Kate Bush, tak ten film wznosi Iron Maiden na ołtarze popkulturowej grozy. To groteska wymieszana z powagą, nakręcona z rozmachem, ale z nowoczesną głębią ostrości. Wyjaśnia, jak łatwo podążać za pustymi bożkami, nie sprawdzając, co kryje się za kulisami.
Memento mori. Pamiętaj o śmierci. Pamiętaj, że jesteś śmiertelny, a Twój czas tutaj jest ograniczony jak długość taśmy filmowej. Dziś jesteś, jutro znikasz. Wykorzystaj ten czas mądrze. Nie daj się złapać na haczyk spektakularnych słów kończących się na „-izm”. Nie wierz w nieprzegotowane mleko, magiczne kryształy ani w brak szczepień. Prawda jest brutalna: średnią wieku ludzi żyjących w XVII wieku już dawno przekroczyłeś, a żywność była wtedy wyjątkowo organiczna. Nauka i historia to nie opinie, to fakty, które pozwalają nam przetrwać dłużej niż jeden sezon.
Mimo tego wszechobecnego brudu i dusznej atmosfery, wychodzę z sali z poczuciem, że pod tą warstwą mroku tli się coś więcej. Największym grzechem tej produkcji, a zarazem jej najskuteczniejszym haczykiem, jest ten cholerny cliffhanger. Film urywa się nagle. To frustrujące, ale wiem jedno – będę czekał na ciąg dalszy.
To światło niesie Samson. Jest dla mnie postacią genialną, figurą ostatecznej nadziei. Patrząc na jego zmagania, widzę uniwersalną prawdę o człowieku: nawet jeśli zboczysz z drogi, nawet jeśli zabrniesz w najciemniejszy las, wciąż istnieje droga powrotna. To nie jest ścieżka łatwa ani prosta, często wiedzie przez ciernie i wymaga nadludzkiego wysiłku, ale ona tam jest. Patrząc na Samsona, mimowolnie wracają do mnie słowa Kanta o dwóch rzeczach, które napełniają umysł coraz to nowym podziwem: „niebo gwiaździste nade mną i prawo moralne we mnie”. Nawet w świecie opanowanym przez chaos, ten wewnętrzny kompas wciąż może działać, jeśli tylko pozwolimy mu dojść do głosu.
Nikt nam nie obiecywał, że będzie łatwo i miło. Życie jest szorstkie, ziarniste i pełne szumów. Spotykamy na swojej drodze różnych ludzi – czasem inspirujących jak Doktor, czasem toksycznych jak Jimmy – i musimy nauczyć się z tym faktem żyć. Paradoksalnie, to właśnie świadomość naszej śmiertelności pozwala nam żyć szczęśliwiej i pełniej. Kiedy zrozumiesz, że Twój czas jest policzony, przestajesz trwonić go na głupoty i fałszywych proroków. Polegając na twardej nauce, możemy zadbać o to, by żyć zdrowiej, a polegając na własnym kręgosłupie moralnym – by żyć godnie. I to jest lekcja, którą zabieram ze sobą z tego seansu w szarą rzeczywistość ulicy: prawdziwe doświadczenie zawsze wygra z wszechobecną iluzją, bo tylko w prawdzie jest miejsce na prawdziwe życie.